جنسیت، تجربه مشارکت و جهان بینی سیاسی

* یادداشت اختصاصی از دکتر عباس محمدی اصل

آب کم جو تشنگی آور به دست
تا بجوشد آبت از بالا و پست
"مولانا جلال الدین محمد بلخی"

دختران و پسران جامعه مدنی مدتها قبل از آنکه به سن رای دادن برسند، به کسب جهان‌بینی سیاسی در خانواده و گروه همالان و مدرسه می‌پردازند. عقاید سیاسی ناظر به حضور در انتخابات چه در شکل انتخاب کننده یا انتخاب شونده توسط والدین و دوستان و رسانه‌ها و آموزش و پرورش در جان آنان می‌نشیند و چون به سن بلوغ رسند، مشارکت سیاسی را غریبه نمی‌یابند و تشریک مساعی در سیاست‌ورزی را از حیث تدوین قوانین و اجرا و نظارت اصلاحی بر آنها در دستور کار زندگی خود می‌نهند.

اعضای جامعه مدنی علاوه بر کسب گرایش و تمایل به مشارکت سیاسی از این رهگذر می‌کوشند کم و کیف آن را نیز در فضائی لیبرال غنا بخشند و هر دم بر ژرفایش بیفزایند. مثلا زنان و مردان شهروند بواسطه افزایش عضویت در تشکل‌های مدنی گوناگون درصدد بر می‌آیند ضمن رشد تجربیات و دیدگاه‌های خود در این پرتو، از اثرات تعامل آنها با یکدیگر نظیر افزایش کیفیت اجرائی و نیز نظارت اصلاحی‌شان بر یکدیگر برخوردار گردند. دستیابی آنان به جریان آزاد اطلاع رسانی از اهم واجبات است و چنین زنان و مردانی کسب خبر از منابع مختلف را از نان شب هم واجب‌تر می‌شمارند. این اهمیت ناشی از آن است که زنان و مردان شهروند درصدد آگاهی از عملکرد نمایندگان منتخب خود هستند و می‌دانند آثار این عملکرد خواه‌ناخواه در زندگی خودشان نمود میکند و با سرنوشت‌شان پیوند خورده است. در این صورت آنان فقط به حضور گذرا در صحنه رای دادن ادواری بسنده نکرده و بلکه پس از آن نیز نسبت به سیاست‌ورزی وکلای منتخب خویش حساس می‌مانند.

احساس تکلیف زنان و مردان شهروند نسبت به فعالیت مستقیم و غیرمستقیم سیاسی نظیر ایفای نقش در آن به منزله انتخاب کننده یا انتخاب شونده یا دنبال کردن اخبار سیاسی یا فعالیت در قالب احزاب و سازمان‌های غیردولتی برای نقد سیاست‌ورزی، ناشی از آگاهی آنان نسبت به مواهب مشارکت سیاسی و تاثیر بلامعارضش بر تحقق یا عدم تحقق منافع و تعلقات‌شان است. زنان و مردان عضو جامعه مدنی این نکته را مدتها قبل از سن بلوغ و امکان حضور رسمی در صحنه انتخابات فرا می‌گیرند؛ زیرا جامعه‌پذیری سیاسی به آنان تفهیم میکند بدون این جهت‌گیری سیاسی به آزادی و استقلال و همبرابری دست نمی‌یابند و در عین حال همین آزادی و استقلال و همبرابری بوده که فرهنگ آگاهی و اعمال نقش مشارکت سیاسی را در تامین منافع و تعلقات‌شان فراهم آورده و لذا ملزم به حفظ این فرهنگ با مشارکت آزاد و مستقل و همبرابرشان در سیاست‌ورزی و انتقال این میراث گرانبهای بشری به نسل‌های آتی هستند.

توازن ظریف بین حفظ و ثبات نظم و تغییر و دگرگونی برنامه‌ای آن از طریق مشارکت سیاسی تحقق می‌پذیرد. از یک‌سو زنان و مردان شهروند بواسطه مشارکت سیاسی، بیشترین تعهد را به حفظ نظم پیدا میکنند؛ زیرا خود را دخیل در سیاست‌ورزی میدانند و بیشترین حصه از منافع و تعلقات‌شان را با تشریک مساعی در این عرصه قابل برآورد ارزیابی می‌نمایند. از طرف دیگر تعاملات آزاد و مستقل و همبرابر همین زنان و مردان در فضائی لیبرال‌دمکراتیک با تکثر منافع و تعلقات مواجه میشود و جستجوی مستمر راه‌های بهینه تامین آنها در سپهر سیال گفتمان‌های برآمده از خرد جمعی را جز از طریق مشارکت فعال در تدوین قوانین و اجرا و نظارت اصلاحی بر این قوانین خودخواسته‌شان ممکن نمی‌نماید. در این صورت است که نظم اجتماعی هم محفوظ می‌ماند و هم در پرتو نوسازی اجتماعی به جایگزینی برنامه‌ای تن میدهد و تغییر میکند و این امر هزینه‌ای به گرانی کودتا و انقلاب و راه‌اندازی جنبش‌های اجتماعی ندارد.

خانواده و مدرسه و سایر کارگزاران اولیه و ثانویه جامعه‌پذیری آنگاه می‌توانند تجربه مشارکت سیاسی را به عنوان بخشی از جهان‌بینی اجتماعی به نسل نوباوه منتقل کنند که اولا چنین فرهنگی به اقتضای فضای تعاملات همبرابر و مستقل و آزاد کلیه شهروندان زن و مرد وجود داشته و ثانیا آنها از مواهب برآمده از این مشارکت به عینه برخوردار شده باشند. در این صورت والدین و معلمان و ارباب رسانه و سایر تشکل‌های مدنی به عنوان خاستگاه مشارکت سیاسی در فرهنگ مدرن جوامع، کارگزار انتقال و استقرار صورت و فحوای جامعه پذیری سیاسی شده و اخلاق مدنی را بر این بنیان غنا و ژرفائی خودخواسته و بی‌مزد و منت می‌بخشند.

گرچه دختران و پسران از پیشینه‌های خانوادگی و طبقاتی و دینی و قومی متفاوتی برخوردارند؛ اما حد مشترک همه این انواع در قالب مشارکت سیاسی به وحدت میرسد. به عبارت دیگر تنوع منافع و تعلقات آنان در بزرگسالی به عنوان زنان و مردان شهروند قطعا بنا به این پیشینه‌ها گسترده است و خود را در انتخاب‌های سیاسی‌شان نشان میدهد. مع‌هذا این زنان و مردان هرگز گمان نمی‌برند که جز با مشارکت سیاسی بتوانند به حفظ آزادی و استقلال و همبرابری خویش نائل آیند و در همین نقطه است که تعدد منافع و تعلقات در قالب نفع و تعلق واحد مشارکت سیاسی، ثبات و نظم را در عین نوسازی متغیر آن میدان‌داری میکند.

آسیب پذیری این فرایند در آنجا است که اولا تمرکز قدرت و روابط نابرابر سیاسی مثلا میان زنان و مردان سبب شود بخش ضعیف‌تر آنان از مشارکت سیاسی به لحاظ عدم انتفاع از آن تن زنند و ثانیا به نحو وابسته و منفعل در این فرایند مشارکت ورزند و به عنوان نمونه از رفتار انتخاباتی مردان‌شان الگو پذیرند و تبعیت کنند. بسط آگاهی و استقلال زنان از حیث تامین امکان تحصیل و اشتغال درآمدزا اما به آنان امکان میدهد دیگر مردان را منبع قدرت نشمرده و بلکه آزادانه در پی برآوردن منافع و تعلقات خاص خود در فضائی همبرابر باشند. چنین امکانی به فرهنگ و اقتصادی پویا تکیه دارد و از آن نشات می‌گیرد؛ اما در عین حال بواسطه جلب مشارکت زنان و مردان آزاد و همبرابر و مستقل نیرو گرفته و پویه خویش را علی‌الدوام استمرار می‌بخشد.

-->
نویسنده : دکتر عباس محمدی اصل
درح خبر : 1394-10-29
بازدید : 8505